طول عمر 3 پیاپی 9 1404 09 20 Contextualizing the Architecture of Health Villages for Older Adults with an Emphasis on Sense of Place in the Cultural Context of Yazd بومی‌سازی معماری دهکده‌های سلامت سالمندان با تأکید بر حس مکان در بافت فرهنگی یزد 1 23 FA سید حامد حاجی میرزاده دانشجو دکتری، گروه معماری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران هیرو فرکیش استادیار گروه معماری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران محمد تاجی استادیار گروه مهندسی معدن، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران Journal Article 1404/07/12 <p>The development of innovative residential models for older adults in Iran has largely relied on treatment-oriented approaches and the replication of Western clinical structures. Such approaches are incompatible with the lifeworld, spatial habits, and cultural patterns of Iranian older adults, particularly those living in historic urban contexts. In Yazd, this incompatibility manifests as a conflict between the traditional pattern of spatial introversion and the extroverted configuration of modern environments, resulting in a diminished sense of place, reduced psychological security, and a condition of placelessness among older adults. Accordingly, the present study aimed to reinterpret, understand, and contextualize the physical and perceptual components influencing the sense of place in the design of health villages for older adults in Yazd. This applied study employed a descriptive–analytical approach. Following the identification of context-specific indicators, older adults’ perceptions were evaluated through a survey and statistical analyses. The results indicate that environmental qualities play a fundamental role in shaping place attachment. Among these qualities, calm and wayfinding-oriented lighting, psychological security and comfort, route legibility, and the presence of familiar semi-public spaces exert the greatest influence on older adults’ lived experiences. Within the context of Yazd, these factors are not merely physical attributes but culturally encoded and memory-laden elements that enable older adults to recognize their surroundings, experience a sense of control, and perceive environmental coherence. The findings further demonstrate that individual variables play a more limited role than environmental structure. Older adults’ experiences are shaped primarily by the extent to which the environment corresponds with indigenous spatial patterns, privacy requirements, human scale, and opportunities for social interaction. By proposing an applied, context-specific framework, the present study recommends a transition from hospital-centered models to residential models compatible with the culture of Yazd and takes an important step toward developing context-sensitive design codes for age-friendly environments.</p> <p>گسترش مدل‌های نوین سکونت سالمندان در ایران عمدتاً با تکیه بر رویکردهای درمان‌محور و الگوبرداری از ساختارهای کلینیکی غربی صورت گرفته است؛ رویکردی که با زیست‌جهان، عادات فضایی و الگوهای فرهنگی سالمندان ایرانی ـ و به‌ویژه سالمندان ساکن در بافت‌های تاریخی ـ همخوانی ندارد. در یزد، این ناهمخوانی به شکل تعارض میان الگوی سنتی درون‌گرایی و ساختار برون‌گرای فضاهای مدرن بروز یافته و به کاهش حس مکان، تضعیف امنیت روانی و ایجاد نوعی بی‌مکانی در میان سالمندان منجر شده است. از این‌رو پژوهش حاضر با هدف بازخوانی، فهم و بومی‌سازی مؤلفه‌های کالبدی و ادراکی مؤثر بر حس مکان در طراحی دهکده‌های سلامت سالمندان در یزد انجام شده است. روش تحقیق از نوع کاربردی و با رویکرد توصیفی–تحلیلی است و پس از استخراج شاخص‌های بومی، ادراک سالمندان از طریق پیمایش و تحلیل‌های آماری مورد ارزیابی قرار گرفته است.نتایج نشان می‌دهد که کیفیت‌های محیطی نقشی بنیادین در شکل‌دهی حس تعلق دارند و در میان آنها، عناصری همچون نورپردازی آرام و هدایت‌گر، امنیت و آسایش روانی، خوانایی مسیرها و حضور فضاهای نیمه‌عمومیِ آشنا، بیشترین تأثیر را بر تجربه زیسته سالمندان دارند. این عوامل، در بستر یزد نه صرفاً ویژگی‌های کالبدی، بلکه رمزگان فرهنگی و حافظه‌مند هستند که به سالمندان امکان بازشناسی فضا، احساس کنترل و ادراک انسجام محیطی را می‌دهند. همچنین یافته‌ها نشان می‌دهد که متغیرهای فردی در مقایسه با ساختار محیطی نقش محدودتری دارند و آنچه بیش از همه تجربه سالمندان را شکل می‌دهد، میزان انطباق فضا با الگوهای بومی، محرمیت، مقیاس انسانی و فرصت‌های تعامل اجتماعی است.پژوهش حاضر با ارائه چارچوبی بومی و کاربردی، گذار از مدل‌های بیمارستان‌محور به الگوهای سکونت‌محور سازگار با فرهنگ یزد را پیشنهاد می‌کند و گامی مؤثر در جهت تدوین کدهای طراحی بومی برای محیط‌های سالمندپذیر برمی‌دارد.</p> https://www.quarterlylongevity.com/index.php/longevity/article/download/47/86